“Jimnastik” mi, “Cimnastik” mi?

Anaokullarında Jimnastik (Cimnastik) veya Beden Eğitimi, bir çocuğun bedensel, duygusal, zihinsel ve sosyal gelişiminin birbirinden bağımsız süreçler olmadığı, karşılıklı mutlak etkileşim içinde olduğu tespitinin, hiç kimsenin muhalefet edemeyeceği bir gerçek olması dolayısıyla üzerinde yoğunlukla durulması gereken önemli bir branştır.

Artık anaokullarında bile temel eğitimin zorunlu bir parçası olarak değerlendirilen “beden eğitimi” ya da “jimnastik” veya “cimnastik” konusunda belki de atılması gereken ilk adım, kelimenin doğru telaffuz ve yazımını gerekçeleriyle ortaya koymaktır.

Kelime kökü Fransızca, “gymnastique”e dayanıyor. Ama İngilizce “gymnastics” kelimesine dayandıranlar da var. Fransızca’da “j” ile telaffuz edilen bu kelime İngilizce’de “c” ile telaffuz ediliyor.

Yani bu sözcüğün telaffuzundaki ikilem, ‘Frankafon’larla ‘Anglofon’lar arasındaki çekişmeden kaynaklanıyor.

Tarihsel açıdan bakıldığında bu sözcüğün ilk kullanılmaya başladığı dönemde bir Fransız kültürü yönelimi ağır bastığını gözlemlemek mümkün. Doğrudan Fransız yaşam biçiminden geçiyor bu sözcük Türkçe’ye…

Tabii konuya, “C” ve “J” harflerinin etkileşimini içeren bir başka açıdan yaklaşmak da mümkün…

Türkçe’de ‘c’ ve ‘j’ harfleriyle neredeyse tamamen aynı yerde karakterize edilen sessiz harflerdir.

Aralarındaki fark ise, ‘c’ harfinin “süreksiz sessiz harf”, ‘j’ harfininse “sürekli sessiz harf” olmasıdır.

Peki nedir bu “süreksiz ve sürekli sessiz harfler”?

Anlatalım: Eğer bir sessiz harfin başına bir sesli harf ekleyerek seslendirdiğinizde o harfe ilişkin olarak ağzınızdan çıkan sesi devam ettirebiliyorsanız bu harf “sürekli sessiz”, ettiremiyorsanız “süreksiz sessiz” harf sınıfına girmektedir.

Hemen bir deneme yapalım: “c” simgesiyle gösterilen sesin başına sesli bir harf, örneğin “a” getirin ve ikisini bir arada seslendirin.

Evet, fark ettiğiniz gibi “c” harfine ilişkin ses, gırtlağımızdan dişlerimize doğru akar ve dişleriminizin arasında bir kez tınlayarak, tıkanır.

Şimdi de “j” harfi için aynı süreci takip edin.  Doğru, “j” harfine ilişkin ses, gırtlağımızdan geldiği gibi dişlerimizin arasından akmaya devam eder.

İşte “j”, “sürekli sessiz” bir harf iken, “c”, “süreksiz sessiz” bir harf olarak karşımıza çıkar.

Konumuz özelinde bir bakıma şunu söylemek mümkün: “ ‘c’ harfi tek bir titreşimle telaffuz edilirken, ‘j’ harfi süreklilik taşıyan bir titreşimin ürünüdür. Tabii ‘j’ harfi için, dilin de doğru konumlanışıyla dişlerin arasında doğru yeri bulmak bir ‘katre’ daha zordur.

Diller arasındaki etkileşimin, sembollerle ilgili yazı alanından değil, seslerle ilgili konuşma alanından gerçekleştiğini de dikkate alırsak, dilimize ve yaşam alışkanlıklarımıza Fransız kültüründen geçen “gymnastique” kelimesinin Türkçe seslendirilişi “jimnastik” olmalıdır.  

Leave Your Reply